USLUGE ZAVODA PREPORUKE ZA DOBIJANJE KVALITETNOG KLINIČKOG UZORKA UPITNIK ZADOVOLJSTVA CENTAR ZA HIGIJENU I 
HUMANU EKOLOGIJU CENTAR ZA KONTROLU I
PREVENCIJU BOLESTI CENTAR ZA PROMOCIJU ZDRAVLJA, ANALIZU, PLANIRANJE I ORGANIZACIJU ZDRAVSTVENE SLUŽBE, INFORMATIKU I BIOSTATISTIKU U ZDRAVSTVU CENTAR ZA
MIKROBIOLOGIJU sluzba za pravne ekonomsko-finansijske i tehnicke poslove SAVETOVALIŠTE ZA DPST SAVETOVALIŠTE ZA ISHRANU MONITORING PUBLIKACIJE JAVNE NABAVKE PRIPRAVNICKI ISPITI KALENDAR ZDRAVLJA KALENDAR VAKCINACIJE NORMATIVNI AKTI DONACIJE FINANSIJE FOTO GALERIJA

AEROZAGAĐENJE NA PODRUČJU ŠAPCA

 

Zagađenje vazduha u gradovima je uvek aktuelna tema obzirom na to da je na relativno malom prostoru skoncentrisan veliki broj različitih izvora zagađenja: energetski izvori, saobraćaj i industrija, tako da su u vazduhu prisutni primarni zagađivači: sumpor-dioksid, azotovi oksidi, ugljen-monoksid i čestice čađi, kao i specifični zagađivači u zavisnosti od industrijskih procesa na datom području. Sadržaj polutanata u atmosferi grada varira u zavisnosti od godišnjeg doba. Tokom zimskih meseci uočavaju se znatno više koncentracije sumpor-dioksida i čađi što je rezultat povećane potrošnje energije, odnosno upotrebe uglja lošeg kvaliteta. U zapadnim zemljama ovaj problem se rešava prelaskom na prirodni gas. Procenjuje se da su energetski izvori, termoelektrane i kućni sistemi za grejanje  uzročnici čak 30 % ukupnog zagađenja vazduha.

U gradskim sredinama saobraćaj je dominantan izvor zagađenja vazduha. Drumski saobraćaj je izvor emisije ugljen-monoksida, ugljovodonika, azotovih oksida i ugljeničnih čestica. Osnovni uzroci emisije ovih zagađujućih supstanci su upotreba goriva niskog kvaliteta i povećan broj vozila. Obzorom na to da se kod nas najviše koristi olovni benzin, navedenim polutantima treba dodati i olovo u izduvnim gasovima.

Vazduh predstavlja smešu gasova (79% azota, 21% kiseonika i veoma malih količina plemenitih gasova, ozona, oksida azota, različitih organskih jedinjenja, čestica i td.). U prirodnim uslovima, svi ovi gasovi su u ravnoteži, ali problem nastaje kada se ona naruši. Brojni navedeni polutanti su sastavni deo atmosfere, ako su prisutni u malim količinama. Ono što ih čini štetnim je doza.

Geomorfološke osobine područja Šapca su veoma nepovoljne sa aspekta aerozagađenja (grad je okružen širokom ravnicom sa svih strana što smanjuje prirodne procese prečišćavanja). Blizina Save uzrokuje povećanu vlažnost vazduha što stvara uslove za transformaciju sumpor-dioksida u sumpornu kiselinu koja je daleko toksičnija od primarnog polutanta. Vegetacija između industrije i naselja u Šapcu je veoma slaba tako da ne postoji ublažavajući efekat. Na osnovu ruže vetrova uočava se da su dominirajući vetrovi severo-zapadni i jugo-istočni. Obzirom na lokaciju industrijskih izvora emisije u Šapcu, jugo-istočni vetar nosi zagađenje direktno na grad.

Uzimajući u obzir gore navedeno, može se zaključiti da su stanovnici Šapca veoma često izloženi dejstvu raznih polutanata u atmosferi. Merenja sadržaja zagađujuđujućih materija u vazduhu u Šapcu vrši ovlašćena i akreditovana laboratorija Zavoda za javno zdravlje. Uredbom o utvrđivanju Programa kontrole kvaliteta vazduha koju je donela Uprava za zaštitu životne sredine pri Ministarstvu energetike, razvoja i zaštite životne sredine predviđeno je sistematsko merenje imisije amonijaka,  sumpor-dioksida, azot-dioksida i čađi na jednom mernom mesta u gradu. Pored ovog mernog mesta, SO Šabac je odlukom tenderske komisije omogućila merenja sadržaja zagađujućih materija na još 3 merna mesta.  Sa četiri merne stanica u gradu dobija se kompletnija slika kvaliteta vazduha. Merne stanice su locirane na području JKP „Stari grad“, Toplane u Benskoj bari, na području Vatrogasnog doma i Kasarne Šabac.

merenje

Na osnovu godišnjeg izveštaja laboratorije sanitarne hemije sa ekotoksikologijom iz 2012.god. uočeno je prekoračenje maksimalne dozvoljene koncentracije sumpor-dioksida tokom 4 dana. Prekoračanje  maksimalno dozvoljene koncentracije za čađ registrovano tokom 32 merenja. TSP je tokom 2012. god. 35 dana prešao maksimalnu dozvoljenu koncentraciju. Navedeni rezultati se odnose na merenja koja su tokom 2012. god. vršena na 4 merne stanice u gradu. Preporuka Svetske zdravstvene organizacije je da prelazak maksimalno  dozvoljenih koncentracija ne bi trebao da bude veći od 10 % u odnosu na ukupan broj merenja.

Stručnjaci  laboratorije sanitarne hemije sa ekotoksikologijom, Zavoda za javno zdravlje naglašavaju da se pri nepovoljnim meteorološkim uslovima (anticiklonsko stanje, temperaturna inverzija, magla), onemogućava slobodno difundovanje polutanata, tako da čak i izmerene niže koncentracije polutanata mogu kroz niz hemijskih reakcija stvoriti sekundarne polutante daleko toksičnije od primarnih. Suspendovane čestice su vrlo bitan pokazatelj kvaliteta vazduha koji se meri  zadnje dve godine. Suspendovane čestice su kompleksna mešavina organskih i neorganskih materija različitog hemijskih sastava. Njih čine čestice poreklom iz dizel motora, leteći pepeo, mineralna prašina, metalne pare, ostaci pesticida u vidu izmaglice, dim, čestice fluorida itd. Podela suspendovanih čestica na grube, fine i ultra fine je važna sa aspekta njihove mogućnosti prodiranja  u periferne delove pluća. Sitnije čestice su štetnije po zdravlje pošto mogu dospeti u dubinu respiratornog sistema. Brojne zdravstvene studije pokazuju da čestice pored uticaja na respiratorni trakt, utiču i na kardiovaskularni sistem.

Uticaj aerozagađenja na zdravlje ljudi posebno pri akutnoj izloženosti u epizodama visokih koncentracija je dokazan i nesumnjiv, pa ipak postoje različita mišljenja o veličini tog uticaja. Osnovne poteškoće u istraživanju uticaja na zdravlje predstavljaju:

–     prisutnost mešavine polutanata u vazduhu

–     moguća prisutnost nepoznatih supstanci

–     transformacije primarnih polutanata u daleko toksičnije sekundarne polutante

–     dug latentni period za ispoljavanje toksičnosti većine polutanata otežava povezivanje sa odgovorom organizama

Prema istraživanjima EPA (Američka agencija za zaštitu životne sredine) 1% karcinoma pluća se povezuje sa aerozagađenjem.

 

 

 

Dušica Mijailović, dipl. ing. tehnolog

spec. hemijskih nauka